ขั้นตอนการมีส่วนร่วมของประชาชน

ส่วนของขั้นตอนการมีส่วนร่วมนั้น Cohen  and Uphoff (1977 : 38-40) ได้กล่าวว่าในการทำความเข้าใจกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนนั้น  จะต้องพิจารณาว่า

                        5.1  การมีส่วนร่วมนั้นอยู่ในขั้นตอนใด  ซึ่งการมีส่วนร่วมของประชาชนนั้นประชาชนจะต้องมีส่วนร่วมในขั้นตอนต่างๆ ดังนี้

การสร้างกระบวนการการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชุมชน

                                 ปิยธิดา  ตรีเดช (2543 :  49)  ได้กล่าวถึงการดำเนินการสร้างกระบวนการการมีส่วนร่วมของประชาชนของชุมชนต่างๆ เช่น เทศบาลเมืองนครสวรรค์  ซึ่งมีขั้นตอนดังนี้

                                4.1 การเตรียมความพร้อมของชุมชน  โดยการให้ความรู้และกระตุ้นรายครัวเรือนให้ประชาชนเห็นความสำคัญของโครงการหรือกิจกรรม

                                4.2  การจัดตั้งชุมชนเพื่อการพัฒนา  โดยรวมชุมชนที่มีความพร้อมและยินดี

เข้าร่วมโครงการ

                                4.3  การจัดตั้งศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชน

                                4.4  การระบุปัญหาของชุมชนและการทำกิจกรรม

                                4.5  การประชุมร่วมกันระหว่างกรรมการชุมชนและเทศบาล เพื่อแลกเปลี่ยน

ความคิดเห็นและนำเสนอปัญหาของชุมชนและหาแนวทางแก้ไขปัญหาร่วมกัน

ความสำคัญของการมีส่วนร่วมของประชาชน

การมีส่วนร่วมของประชาชนเป็นสิ่งสำคัญเพราะการที่ประชาชนได้เข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่งในลักษณะของการร่วมคิด  ร่วมตัดสินใจ  ร่วมวางแผน  ร่วมปฏิบัติร่วมกับผลประโยชน์และร่วมติดตามผลนั้น  นับเป็นกระบวนการที่ใช้ในการแก้ไขปัญหาสนองตอบความต้องการของตนและชุมชนอย่างแท้จริง  ซึ่งมีประโยชน์ดังนี้  (กรมการปกครองและสำนักงานความร่วมมือด้านสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาแห่งประเทศเดนมาร์ก.   ม.ป.ป. : 6)  ช่วยให้ประชาชนยอมรับโครงการมากขึ้น เพราะเป็นโครงการที่ตรงกับปัญหาและความต้องการของประชาชน  ประชาชนจะมีความรู้สึกผูกพัน  รู้สึกเป็นเจ้าของโครงการมากขึ้น  การดำเนินโครงการราบรื่น ได้รับความร่วมมือจากประชาชนมากขึ้นและโครงการจะให้ประโยชน์แก่ประชาชนมากขึ้นและมีการระดมทรัพยากรเพื่อการพัฒนามากขึ้น ตลอดจนช่วยพัฒนาขีดความสามารถของประชาชนมากขึ้น

ปัจจัยที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมของชุมชน

                        Cohen  and  Uphoff  (1977 : 7-26)  ได้เสนอแนวความคิดเกี่ยวกับปัจจัยที่ส่งเสริมในการมีส่วนร่วมและปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการมีส่วนร่วมของชุมชนโดยพิจารณาเป็น 2 ประเด็น คือ

                                2.1  พิจารณากิจกรรมการมีส่วนร่วม ว่าทำอะไรบ้าง  ใครเป็นผู้นำ  และทำด้วยวิธีการอย่างไร  ซึ่ง  Cohen  and Uphoff  กล่าวว่า  การมีส่วนร่วมดังกล่าวตั้งอยู่บนพื้นฐาน  3  มิติดังนี้

ความหมายของการมีส่วนร่วมของประชาชน

การส่วนร่วมของประชาชน หมายถึง  กระบวนการที่ประชาชนเข้ามาเกี่ยวข้องในการดำเนินงานพัฒนาการร่วมคิด การร่วมตัดสินใจและการแก้ปัญหาร่วมกันด้วยความคิดสร้างสรรค์  ร่วมกับวิทยาการที่เหมาะสม  ตลอดจนสนับสนุนติดตามผลการปฏิบัติงานขององค์กรเจ้าหนาที่ที่เกี่ยวข้อง  (เออร์วิน.   1976 : 138;   อ้งถึงใน สุรเดช มาสินทพันธ์.    2545 : 18)

                        ส่วนจักรพงษ์  ทองเพ็ชร์  (2539 : 14)  ได้กล่าวว่า  การมีส่วนร่วมของประชาชน หมายถึงการที่ประชาชนในสังคมหรือชุมชนได้เข้าไปร่วมในการดำเนินงานทุกขั้นตอนในกิจกรรมต่างๆ
ทั้งกิจกรรมที่รัฐบาลหรือองค์กรต่างๆ จัดให้มีขึ้นหรือกิจกรรมที่ประชาชนในชุมชนนั้นร่วมกันคิดขึ้นมาเอง เพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในชุมชนในชุมชนนั้นให้ดีขึ้น อันจะนำไปสู่วิวัฒนาการของการปกครองตนเองในอนาคตของชุมชนนั้นต่อไป

แนวคิดการมีส่วนร่วมของประชาชน

                   แนวคิดเรื่องการมีส่วนร่วมของประชาชนในฐานะที่เป็นสาระสำคัญต่อความสำเร็จของการพัฒนาไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาทางด้านการเมือง  เศรษฐกิจ  สังคมและวัฒนธรรมหรือในด้านอื่นๆ ซึ่งอาจเป็นระดับชาติ  ระดับท้องถิ่น  และระดับชุมชนนั้น  มิใช่ของใหม่  แต่เป็นเรื่องที่พยายามทำกันมาหลายทศวรรษแล้ว  กระแสแนวคิดเรื่องการมีส่วนร่วมของประชาชนนั้น  เกิดจากปัญหาและความล้มเหลวในการดำเนินงานพัฒนาในอดีตซึ่งเน้นและให้ความสำคัญกับบทบาทของคนภายนอกชุมชน  โดยละเลยศักยภาพและความสามารถของคนในชุมชน  ทำให้การพัฒนาไม่สอดคล้องกับปัญหาและความต้องการของคนในชุมชนนั้น นอกจากนี้ยังก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำไม่เท่าเทียมกันอีกด้วย ดังนั้น จึงไม่มีการเคลื่อนไหวและหันมาทบทวนประสบการณ์การพัฒนาที่ผ่านมาจึงทำให้ได้ข้อสรุปว่า  ประชาชนควรจะเป็นผู้กำหนดเป้าหมายสุดท้ายของการพัฒนา  และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในกระบวนการพัฒนานั้น  ประชาชนควรจะได้เข้าไปมีส่วนในการวิเคราะห์ปัญหาและแสวงหาทางออกด้วยตัวเขาเอง  ทั้งการตัดสินใจและประเมินผลด้วยตนเองว่าดีหรือไม่ดีอย่างไร  (อรพินท์  สุทธิพันธ์.   2533 : 25)

แนวคิดเกี่ยวกับความรู้

                   ความรู้ (Knowledge) ในทัศนะของฮอสเปอร์นับว่าเป็นขั้นแรกของพฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับความสามารถในการจดจำ ซึ่งอาจจะโดยการนึกได้ มองเห็น ได้ยิน หรือ ได้ฟัง ความรู้นี้ เป็นหนึ่งในขั้นตอนของการเรียนรู้ โดยประกอบไปด้วยคำจำกัดความหรือความหมาย ข้อเท็จจริง ทฤษฎี กฎ โครงสร้าง วิธีการแก้ไขปัญหา และมาตรฐานเป็นต้น ซึ่งอาจกล่าวได้ว่า ความรู้เป็นเรื่องของการจำอะไรได้ ระลึกได้ โดยไม่จำเป็นต้องใช้ความคิดที่ซับซ้อนหรือใช้ความสามารถของสมองมากนัก ด้วยเหตุนี้ การจำได้จึงถือว่าเป็น กระบวนการที่สำคัญในทางจิตวิทยา และเป็นขั้นตอนที่นำไปสู่พฤติกรรมที่ก่อให้เกิดความเข้าใจ การนำความรู้ไปใช้ในการวิเคราะห์ การสังเคราะห์ การประเมินผล ซึ่งเป็นขั้นตอนที่ได้ใช้ความคิดและความสามารถทางสมองมากขึ้นเป็นลำดับ ส่วนความเข้าใจ (Comprehension) นั้น ฮอสเปอร์ ชี้ให้เห็นว่า เป็นขั้นตอนต่อมาจากความรู้ โดยเป็นขั้นตอนที่จะต้องใช้ความสามารถของสมองและทักษะในชั้นที่สูงขึ้น จนถึงระดับของการสื่อความหมาย ซึ่งอาจเป็นไปได้โดยการใช้ปากเปล่า ข้อเขียน ภาษา หรือการใช้สัญลักษณ์ โดยมักเกิดขึ้นหลังจากที่บุคคลได้รับข่าวสารต่างๆ แล้ว อาจจะโดยการฟัง การเห็น การได้ยินหรือเขียน แล้วแสดงออกมาในรูปของการใช้ทักษะหรือการแปลความหมายต่างๆ เช่น การบรรยายข่าวสารที่ได้ยินมาโดยคำพูดของตนเองหรือการแปลความหมายจากภาษาหนึ่งไปเป็นอีกภาษาหนึ่ง โดยคงความหมายเดิมเอาไว้ หรืออาจเป็นการแสดงความคิดเห็นหรือให้ข้อสรุปหรือการคาดคะเนก็ได้  (วิกิพีเดีย.   2550)